Programma van eisen: de basis voor succesvolle kunststof product ontwikkeling

Als je een kunststof product wilt ontwikkelen, begint alles met een goed programma van eisen (PvE) – bij FlinQ noemen we dat ons productplan. Het vormt de basis voor een soepel traject richting serieproductie, of je nu ervaren bent of net begint.

Wat is een programma van eisen?

Het programma van eisen (PvE) is een document waarin je alle functionele, technische en esthetische eisen vastlegt waaraan je kunststof product moet voldoen.

Denk aan:

• Afmetingen en toleranties
• Materiaaleisen
• Mechanische eigenschappen (bijv. slagvastheid)
• Productievolume en seriegrootte
• Omgevingsfactoren (temperatuur, vocht, UV)
• Montagemogelijkheden
• Esthetiek (kleur, oppervlak, uitstraling)
• Met een helder PvE werk je doelgericht naar een maakbaar ontwerp toe – en voorkom je vertragingen en extra kosten.

Waarom is het PvE zo belangrijk?

Zonder goed PvE:

• Gaat je product mogelijk niet functioneren zoals bedoeld.
• Worden fouten pas laat ontdekt, vaak pas in de prototyping- of productiefase.
• Ontstaan er misverstanden tussen ontwerp, inkoop en productie.

Met een goed PvE:

• Ligt de focus vanaf dag één op een haalbaar en betaalbaar ontwerp.
• Krijg je snel duidelijke offertes van leveranciers.
• Kun je later sneller en goedkoper opschalen naar serieproductie.

Wat moet minimaal in een PvE staan?

Om een solide basis te leggen, is het belangrijk dat je programma van eisen minimaal de volgende onderdelen bevat:

• Functionele eisen: Wat moet het product kunnen of doen?
• Technische specificaties: Afmetingen, toleranties, mechanische prestaties.
• Materiaaleisen: Welk type kunststof en waarom?
• Omgevingsfactoren: Binnenshuis, buiten, onder belasting?
• Productie-eisen: Aantallen, gewenste productietechniek (bijv. spuitgieten).
• Montage- en assemblage-eisen: Moet het product makkelijk te monteren zijn?
• Logistieke eisen: Afmetingen voor transport, verpakkingseisen.
• Normen en certificering: Voldoen aan specifieke standaarden (bijv. ISO, UL)?

Veelgemaakte fouten bij het opstellen van een programma van eisen

Het lijkt eenvoudig: even de eisen op een rij zetten en klaar. Maar in de praktijk ontstaan hier vaak misverstanden, verkeerde aannames en onnodige kosten. Dit zijn de meest voorkomende valkuilen:

Te laat opgesteld

Veel bedrijven stellen hun eisen pas op nadat er al een ontwerp is gemaakt. Dit leidt vaak tot dure aanpassingen en vertragingen

Gevolg: ontwerp moet aangepast worden, productie loopt vertraging op en het kost meer tijd én geld.

Te vaag omschreven

Vage termen zoals “licht”, “stevig” of “duurzaam” zijn voor interpretatie vatbaar. Maak eisen meetbaar: hoeveel gewicht moet het product aankunnen? Welke impact moet het kunnen weerstaan?

Gevolg: Iedereen denkt iets anders en het product sluit uiteindelijk niet aan bij de werkelijke behoefte of toepassing.

Geen prioriteiten stellen

Niet alles is even belangrijk. Door prioriteiten toe te kennen (must-have, nice-to-have), help je ontwerpers en producenten betere keuzes te maken.

Gevolg: ontwerpers en engineers maken keuzes op basis van onduidelijkheid, waardoor mogelijk onnodig dure oplossingen ontstaan of functionaliteit verloren gaat.

Productietechniek niet meenemen

Een ontwerp dat geschikt is voor 3D-printen is niet automatisch geschikt voor spuitgieten. Stem je eisen af op de gekozen productietechniek én verwachte aantallen.

Gevolg: het ontwerp voldoet misschien wel aan de eisen, maar blijkt lastig of duur te produceren.

PvE niet bijwerken tijdens het traject

Ontwikkeling is dynamisch. Testresultaten of nieuwe inzichten kunnen invloed hebben op de eisen. Actualiseer je PvE zodra er iets verandert.

Gevolg: je mist kansen op verbetering en risico’s worden pas laat zichtbaar.

5 tips voor een goed programma van eisen

Een goed PvE helpt je om het ontwikkel– én productieproces soepel te laten verlopen. Hoe scherper je eisen zijn geformuleerd, hoe minder ruimte voor interpretatie of fouten. Dit zijn vijf praktische tips die je direct kunt toepassen:

1.Begin bij de eerste ideeënfase

Wacht niet tot het ontwerp al in CAD staat. Juist in een vroeg stadium kun je nog vrij denken én tegelijk de juiste kaders stellen. Denk niet alleen in oplossingen, maar formuleer eerst het probleem en de functionele eisen.

Waarom dit werkt: Het voorkomt tunnelvisie en zorgt ervoor dat je ontwerp later niet onnodig opnieuw moet.

2.Werk met drie kolommen: eis, waarde, belangrijkheid

Maak je eisenlijst overzichtelijk. Zet per rij:

• Wat de eis is (bijv. slagvastheid)
• Hoe deze gekwantificeerd kan worden (bijv. ≥ 7 kJ/m² volgens ISO 179)
• Hoe belangrijk de eis is (must-have / nice-to-have)

Waarom dit werkt: Het helpt ontwerpers, engineers en inkopers bij het maken van keuzes als er conflicterende eisen of ontwerpuitdagingen zijn.

3.Betrek ontwerpers én productie-experts erbij

Een PvE wordt sterker als meerdere disciplines meedenken. Een ontwerper kan technisch slimme oplossingen aandragen, terwijl een productiepartner direct aangeeft wat haalbaar en betaalbaar is.

Waarom dit werkt: Je voorkomt dat je eisen opstelt die moeilijk te realiseren zijn binnen het gekozen productieproces – zoals een wanddikte van 0,3 mm die onmogelijk te spuitgieten is.

4. Houd rekening met productietechniek en seriegrootte

Als je productie richting spuitgieten gaat, moet je al vroeg nadenken over lossingshoeken, wanddikteverloop, en materiaalkrimp. Ook de verwachte aantallen zijn bepalend voor je eisen: een PvE voor 10.000 stuks per jaar stelt andere eisen dan één voor 500 stuks

Waarom dit werkt: Je voorkomt dat je ontwerp goed lijkt op papier, maar niet maakbaar blijkt in serieproductie.

5. Neem ook eindgebruik en logistiek mee

Wat gebeurt er ná de productie? Moet het product gemonteerd worden in een groter systeem? Moet het passen in een specifieke verpakking? Is het bedoeld voor buitengebruik.

Waarom dit werkt: Door ook omgevingsfactoren en vervolgprocessen mee te nemen, wordt je product toekomstbestendig en voorkom je aanpassingen achteraf.

Voorbeelden van goede versus slechte eisen

| Slechte eis | Goede eis |
|----------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------------|
| “Moet stevig zijn” | “Moet een impact van ≥2 Joule kunnen weerstaan volgens ISO 179” |
| “Mag niet kromtrekken” | “Maximale kromming ≤ 1 mm over 200 mm na 24 uur bij 80°C” |
| “Makkelijk monteerbaar” | “Montage zonder gereedschap, door één persoon binnen 30 seconden” |
| “Moet tegen hitte kunnen” | “Temperatuurbestendig tot 120°C continu, kortstondig 150°C” |
| “Moet passen op bestaande behuizing” | “Bevestigingsgaten Ø5,0 mm met hart-op-hart afstand 60 mm, tolerantie ±0,1 mm” |
| “Moet een mooi oppervlak hebben” | “Oppervlakteruwheid Ra ≤ 0,8 μm met zijdeglansafwerking (VDI 24)” |
| “Moet licht zijn” | “Maximaal gewicht: 500 gram (incl. montagemateriaal)” |
| “Mag niet te duur zijn” | “Streefprijs per stuk < €2,00 bij serie van 5.000 stuks, ex. matrijskosten” |
| “Moet lang meegaan” | “Levensduur ≥ 10 jaar bij dagelijks gebruik, 100.000 cycli” |
| “Moet bestand zijn tegen schoonmaakmiddelen” | “Bestand tegen ethanol, isopropanol en waterstofperoxide volgens testmethode XYZ” |

Waarom dit belangrijk is

Goede eisen zijn:

• Meetbaar (je kunt ze testen of controleren)
• Eenduidig (geen ruimte voor interpretatie)
• Praktisch bruikbaar voor ontwerp, productie en inkoop

Slechte eisen zorgen voor aannames, misverstanden en dure correctierondes.

Wat levert een goed programma van eisen op?

• Minder fouten – Je voorkomt misverstanden tussen ontwerp, productie en eindgebruiker.
• Sneller traject – Minder terugkoppelingen en aanpassingen tijdens ontwikkeling.
• Betere offertes – Leveranciers kunnen gerichter rekenen en adviseren.
• Lagere kosten – Je voorkomt kostbare herontwerpen en vertraging in productie.
• Hogere maakbaarheid – Het ontwerp sluit direct beter aan op de gekozen productietechniek, zoals spuitgieten.

Kortom: een helder PvE versnelt je traject en maakt je productontwikkeling efficiënter én betaalbaarder.

Wil je een apparaat ontwikkelen van idee tot geleverd eindproduct? Bekijk de mogelijkheden op We Invent It.

Wat gebeurt er na het PvE?

Na het opstellen van een compleet PvE, kun je gericht de volgende stappen zetten:

• Conceptontwikkeling op basis van de eisen
• Prototypebouw en testen
• Optimalisatie voor spuitgieten
• Matrijzenbouw en voorbereiding serieproductie

Bij FlinQ begeleiden we je door al deze fasen heen – altijd afgestemd op je specifieke eisen en doelen.

Veelgestelde vragen

Kan FlinQ helpen bij het opstellen van een PvE?
Ja, vaak stellen we samen met de klant het productplan (PvE) op in de intakefase.

Wat als ik nog geen specifieke materiaalkennis heb?
Geen probleem. We adviseren welk kunststof geschikt is op basis van de toepassing en eisen.

Kan FlinQ een bestaand PvE beoordelen?
Ja, we checken kosteloos of je programma van eisen compleet en geschikt is voor de gekozen productietechniek.